Met de DBA compliance checklist check je snel of jouw opdrachtrelatie voldoet aan de Wet DBA. Doorloop de tien punten hieronder en zie direct waar je risico loopt op schijnzelfstandigheid. Soor groen op alle punten? Dan werk je als zelfstandige zoals de Belastingdienst dat verwacht. Rode vlaggen? Dan lees je verderop wat je concreet kunt doen.
Sinds de Belastingdienst begin 2025 het handhavingsmoratorium heeft opgeheven, controleert ze actief. Zowel jij als zzp’er als je opdrachtgever kunnen een naheffing of boete krijgen als de samenwerking niet aan de DBA-regels voldoet. Een checklist helpt je om risico’s op tijd te signaleren, voordat een inspecteur dat voor je doet.
Wat is DBA-compliance precies?
DBA staat voor Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties. De wet bepaalt hoe de Belastingdienst beoordeelt of jij als echte zelfstandige werkt, of eigenlijk als werknemer. DBA-compliance betekent dat jouw werksituatie aan de criteria voldoet die de wet en jurisprudentie stellen aan zelfstandig ondernemerschap.
De kern draait om drie vragen: is er een gezagsverhouding, verricht je de arbeid persoonlijk, en ontvang je een beloning? Als op alle drie “ja” geldt, dan is er fiscaal gezien al snel sprake van een arbeidsovereenkomst, ook al heet het contract anders. DBA-compliance gaat dus verder dan het ondertekenen van een modelovereenkomst. Het gaat om hoe je in de praktijk werkt.
De 10-punten DBA compliance checklist
Doorloop de tien punten en scoor jezelf: groen (in orde), oranje (aandachtspunt) of rood (risico). Hoe meer groene punten, hoe sterker je positie als zelfstandige.
| # | Checkpunt | Groen | Rood (risico) |
|---|---|---|---|
| 1 | Werk je voor meerdere opdrachtgevers? | 3 of meer opdrachtgevers per jaar | 1 vaste opdrachtgever voor 80%+ van je omzet |
| 2 | Heb je een schriftelijke opdrachtovereenkomst? | Ja, getekend voor start opdracht | Geen contract, of alleen mondeling |
| 3 | Ben je vrij in hoe je het werk uitvoert? | Zelf methode, planning en werktijden bepalen | Opdrachtgever stuurt dagelijks aan (gezag) |
| 4 | Gebruik je eigen materiaal of equipment? | Eigen laptop, tools, software, werkplek | Werken met materiaal van de opdrachtgever |
| 5 | Kun je je laten vervangen? | Vervanging door een derde is contractueel mogelijk | Persoonlijke arbeid verplicht, vervanging niet toegestaan |
| 6 | Factureer je per project of resultaat? | Vaste projectprijs of resultaatafhankelijke fee | Facturen per uur of maand (lijkt op loon) |
| 7 | Zijn er duidelijke begin- en einddatum per opdracht? | Afgebakende looptijd in het contract | Doorlopende opdracht zonder einddatum |
| 8 | Werkt je opdrachtgever ook met andere zzp’ers? | Ja, meerdere freelancers voor vergelijkbaar werk | Jij bent de enige externe medewerker |
| 9 | Heeft je opdrachtgever een goedgekeurde modelovereenkomst? | Goedgekeurde overeenkomst van de Belastingdienst gebruikt | Eigen contract zonder DBA-toets of geen overeenkomst |
| 10 | Ligt je tarief boven de DBA-ondergrens? | Minimaal 38 euro per uur (2026-tarief) | Onder de ondergrens, verhoogd risico op aanmerking als werknemer |
Toelichting per checkpunt
1. Meerdere opdrachtgevers: Eén dominante opdrachtgever is een van de sterkste indicatoren van schijnzelfstandigheid. De Belastingdienst kijkt naar de verhouding: als meer dan 70-80% van je omzet van één partij komt, staat die relatie onder verhoogd toezicht. Drie of meer actieve opdrachtgevers per jaar geeft een veel robuustere positie.
2. Schriftelijke opdrachtovereenkomst: Een goede opdrachtovereenkomst legt het resultaat vast, niet de arbeid. Ze beschrijft wat je oplevert, niet hoe en wanneer jij aanwezig moet zijn. Zorg dat de overeenkomst aansluit bij hoe je in de praktijk werkt.
3. Vrijheid in uitvoering: Dit is het gezagscriterium. Als je opdrachtgever bepaalt hoe laat je begint, welke methode je gebruikt en met wie je samenwerkt, dan lijkt dat op een werkgeversrelatie. Vrijheid betekent dat jij de professional bent die zelf bepaalt hoe je het resultaat bereikt.
4. Eigen materiaal: Werken met je eigen laptop, software en gereedschap toont aan dat je een zelfstandige onderneming drijft. Als je volledig afhankelijk bent van de faciliteiten van de opdrachtgever, vervaagt de grens.
5. Vervangingsrecht: Kun jij iemand anders sturen als je ziek bent of meer opdrachten tegelijk hebt? En accepteert de opdrachtgever dat? Als vervanging contractueel mogelijk is én in de praktijk ook echt kan, is dat een sterk argument voor zelfstandigheid.
6. Facturering per resultaat: Een uurtarief op zich is niet verboden, maar een vaste maandvergoeding die op een salaris lijkt, is een rode vlag. Koppel je factuur zoveel mogelijk aan een resultaat, mijlpaal of opgeleverd product.
7. Begin- en einddatum: Een opdracht zonder einddatum ziet er uit als een dienstverband. Leg per opdracht een concrete looptijd vast. Verlenging is mogelijk, maar documenteer dat als een nieuwe opdracht met eigen contractmoment.
8. Andere zzp’ers bij dezelfde opdrachtgever: Als de opdrachtgever gewend is met meerdere freelancers te werken, past jouw situatie in een normaal inkooppatroon. Ben jij de enige freelancer terwijl alle andere medewerkers in loondienst zijn, dan is dat een aandachtspunt.
9. Goedgekeurde modelovereenkomst: De Belastingdienst heeft standaard modelovereenkomsten gepubliceerd die je kunt gebruiken. Een goedgekeurde overeenkomst gebruiken geeft geen absolute garantie, maar laat zien dat je de due diligence hebt gedaan. Zorg wel dat de praktijk overeenkomt met wat er in het contract staat.
10. Tarief boven de ondergrens: De grens voor het rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst ligt op 38 euro per uur, het bedrag per 1 januari 2026. Werk je goedkoper, dan kan je opdrachtgever moeten aantonen dat je geen werknemer bent. Dit tarief wordt jaarlijks geïndexeerd.
Wat doe je als je rode punten scoort?
Eén of twee rode punten is niet automatisch problematisch, maar het is een signaal dat je actie moet ondernemen. Dit zijn de concrete stappen:
Stap 1: breng de situatie in kaart
Noteer welke rode punten je hebt gescoord en vraag jezelf af: is dit te veranderen zonder de opdracht te verliezen? Bij punt 3 (gezag) en punt 5 (vervanging) kan een gesprek met je opdrachtgever al helpen. Spreek af dat jij de methode bepaalt en dat vervanging in principe mogelijk is.
Stap 2: pas je contract aan
Een DBA-proof opdrachtovereenkomst lost meerdere rode punten in één keer op. Laat een ZZP-jurist of de KvK meekijken als je twijfelt. Vermijd generieke contracts-templates van de opdrachtgever, die zijn zelden ingericht op de DBA-criteria.
Stap 3: diversifieer je opdrachtgeversbestand
Eén grote klant is commercieel aantrekkelijk maar DBA-technisch kwetsbaar. Investeer tijd in het aantrekken van een tweede of derde klant, ook al zijn die kleiner. Zelfs 10-15% van je omzet via een andere opdrachtgever verbetert al je profiel.
Stap 4: documenteer je zelfstandigheid
Houd bij wat je onderneemt als zelfstandige: je eigen website, een KvK-inschrijving die al langer loopt, offertes aan meerdere partijen, investering in eigen tools. Dit zijn bewijsstukken die je bij een controle kunt overleggen.
Stap 5: vraag een oordeel aan bij de Belastingdienst
Bij serieuze twijfel kun je via de Belastingdienst een Verzoek Beoordeling Arbeidsrelatie (VBA) indienen. Dat kost tijd, maar geeft je rechtszekerheid over de specifieke situatie.
Verschil tussen risicovol en schijnzelfstandig
Veel zzp’ers denken dat schijnzelfstandigheid en een hoog DBA-risico hetzelfde zijn. Dat is niet zo. Het verschil is belangrijk.
Risicovol betekent dat je situatie kenmerken heeft die bij een controle vragen oproepen. Denk aan één dominante opdrachtgever, facturen per uur, of een langdurige opdracht zonder einddatum. Dit is een oranje situatie: er zijn verbeterpunten, maar een inspecteur zal niet direct een arbeidsovereenkomst aanwijzen.
Schijnzelfstandig is een juridische kwalificatie. Dat betekent dat de Belastingdienst of een rechter heeft geoordeeld dat jouw situatie in werkelijkheid een arbeidsovereenkomst is, ook al staat er iets anders op papier. Dat heeft directe gevolgen: naheffing van loonbelasting en werkgeverspremies, soms met terugwerkende kracht, bij de opdrachtgever.
De praktische les: meerdere rode punten samen verhogen de kans op een schijnzelfstandigheid-oordeel sterk. Eén losse rode vlag is vaak te verdedigen, een combinatie van vier of vijf is dat zelden.
Wat controleert de Belastingdienst in 2026?
Vanaf 2025 handhaaft de Belastingdienst actief. In 2026 zijn de prioriteiten als volgt:
- Platforms en uitzendbureaus: sectoren die al langer onder druk staan, zoals bouw, zorg en IT.
- Langdurige exclusieve relaties: zzp’ers die al jaren voor dezelfde opdrachtgever werken zonder aanwijsbare andere klanten.
- Laag uurtarief: tarieven onder de 38 euro per uur worden als indicator gebruikt voor een arbeidsrelatie.
- Werken op locatie onder dagelijks toezicht: als je dagelijks op kantoor zit en rapporteert aan een manager, is de grens dun.
- Vergelijkbare functies in loondienst: als collega’s precies hetzelfde werk doen maar wél in loondienst zijn, dan is jouw positie als freelancer kwetsbaar.
De Belastingdienst kijkt niet alleen naar het contract, maar naar de feitelijke situatie. Hoe werkt het echt? Wie stuurt wie aan? Hoe word je betaald? Die vragen tellen zwaarder dan wat er op papier staat.
De handhaving richt zich in eerste instantie op de opdrachtgever. Die is verantwoordelijk voor correcte afdracht van loonbelasting. Als jouw opdrachtgever een naheffing krijgt, heeft dat ook gevolgen voor jouw contract. Wees je ervan bewust dat transparante communicatie met je opdrachtgever over DBA-compliance ook zijn belang dient.
DBA-compliance en je opdrachtovereenkomst
Een goede opdrachtovereenkomst is het fundament van DBA-compliance. Het contract moet de werkelijke situatie weerspiegelen: jij als zelfstandige die een resultaat levert, niet een werknemer die uren draait. Enkele essentiële clausules:
- Omschrijving van het op te leveren resultaat, niet de te verrichten arbeid
- Geen verplichting tot persoonlijke aanwezigheid op vaste tijden
- Expliciet vervangingsrecht
- Eigen verantwoordelijkheid voor werkwijze en tools
- Betalingsverplichting gekoppeld aan oplevering, niet aan aanwezigheid
- Afgebakende looptijd met optie tot verlenging via nieuw contractmoment
Ben je net begonnen als zzp’er en wil je ook de andere startverplichtingen in kaart brengen? De ZZP starten checklist geeft je een overzicht van alle stappen, van KvK-inschrijving tot je eerste opdracht.
Veelgestelde vragen over DBA-compliance
Moet ik voor elke opdracht een aparte opdrachtovereenkomst opstellen?
In principe wel. Een raamovereenkomst met een opdrachtgever kan meerdere losse opdrachten omvatten, maar elke opdracht heeft een eigen projectomschrijving, looptijd en tarief nodig. Dat maakt de situatie transparant en toont aan dat er telkens sprake is van een afgebakende opdracht in plaats van een doorlopend dienstverband.
Wat gebeurt er als de Belastingdienst mij schijnzelfstandig verklaart?
De Belastingdienst legt de naheffing op bij de opdrachtgever, die alsnog loonbelasting en premies werknemersverzekeringen moet betalen. Voor jou als zzp’er heeft dat ook gevolgen: de opdrachtgever zal het contract beëindigen of omzetten naar loondienst. Terugvordering van eerder uitbetaalde bedragen is in de meeste gevallen niet aan de orde, maar kan bij kwaad opzet wel spelen.
Geldt de DBA ook voor korte opdrachten van een paar weken?
Ja, de looptijd is op zichzelf geen vrijwaringsgrond. Zelfs een opdracht van drie weken kan als arbeidsrelatie worden aangemerkt als aan de andere criteria is voldaan. Dat gezegd hebbende: korte, afgebakende opdrachten met een duidelijk resultaat scoren in de praktijk zelden slecht op de DBA-criteria.
Is een uurtarief altijd een probleem bij DBA?
Nee, een uurtarief is niet verboden. Het is een indicatie, geen bewijs. Combineer je een uurtarief met meerdere opdrachtgevers, eigen materiaal en vrijheid in uitvoering, dan is de totale beoordeling alsnog groen. Het probleem ontstaat als het uurtarief onderdeel is van een situatie die op alle andere punten ook rood scoort.
Wat is het verschil tussen een goedgekeurde modelovereenkomst en een gewoon contract?
Een goedgekeurde modelovereenkomst is door de Belastingdienst beoordeeld en voldoet aan de DBA-criteria op papier. Een gewoon contract is dat niet per se. Het verschil is dat je bij een goedgekeurde overeenkomst zekerheid hebt over de contractvorm, zolang je ook in de praktijk conform werkt. Let op: een goedgekeurde overeenkomst gebruiken terwijl je in werkelijkheid als werknemer functioneert, biedt geen bescherming.
Bronnen
De cijfers en regels in dit artikel zijn gecontroleerd op 16 augustus 2026 bij de onderstaande officiele bronnen.
- KVK, inschrijfvergoeding: kosten van inschrijven
- Belastingdienst, werken met zzp’ers: handhaving en modelovereenkomsten
Gerelateerd
Dit artikel is informatief bedoeld en vervangt geen fiscaal advies. Raadpleeg een adviseur voor jouw specifieke situatie.